Ứng dụng AI vào giảng dạy chỉ thích hợp ở cấp đại học, không phù hợp với cấp phổ thông. Điều này nghiên cứu trên thế giới đã khá nhiều rồi. Tại sao? Vì phổ thông là cấp học chú trọng nhận thức và rèn luyện năng lực tư duy, học sinh phải động não giải bài tập thì nơ-ron thần kinh mới hình thành; ra lệnh cho ai đó làm thay mình thì não sẽ teo, năng lực tư duy sẽ tàn lụi.
Góc nhìn khoa học thần kinh & tâm lý học: Các nghiên cứu về sự phát triển não bộ đã chỉ ra “hiệu ứng ủy thác nhận thức” (cognitive offloading). Ở độ tuổi phổ thông, sự mềm dẻo của não bộ (neuroplasticity) đòi hỏi học sinh phải trải qua quá trình “vật lộn có ích” (productive struggle) để tự giải quyết vấn đề. Khi lạm dụng công nghệ làm thay, các liên kết nơ-ron nền tảng phục vụ cho trí nhớ dài hạn và tư duy phản biện sẽ không được kích hoạt. Nhờ AI làm hộ ở cấp học này giống như tước đi cơ hội “tập thể dục” của não bộ, dẫn đến thui chột tư duy.
Cấp đại học là học để đi làm, học để giải quyết vấn đề cho doanh nghiệp, học để đóng góp vào năng lực cạnh tranh cho tổ chức và quốc gia, học để kiếm tiền. Học đại học chú trọng tìm kiếm kiến thức và hình thành ý tưởng cho giải pháp để giải quyết vấn đề cho cuộc sống. Không phải học để lấy cái bằng rồi không biết làm gì, toàn ngồi ngó. Môi trường đại học cần coi trọng tính thực chiến, phương pháp luận quản trị và năng lực ứng dụng vào thực tế.
AI đặc biệt hữu dụng trong việc giúp con người tìm kiếm giải pháp sáng tạo để giải quyết vấn đề cho công việc, trợ giúp nâng cao năng suất làm việc, tăng tốc độ xử lý công việc.
Điều này đã được chứng minh qua nghiên cứu năm 2023 của Trường Kinh doanh Harvard (HBS) phối hợp cùng Boston Consulting Group (BCG) trên hàng trăm chuyên gia. Kết quả cho thấy nhóm sử dụng AI tạo sinh (Generative AI) hoàn thành các tác vụ quản trị và phân tích nhanh hơn 25,1%, giải quyết được khối lượng công việc nhiều hơn 12,2%, và đặc biệt, chất lượng công việc được các chuyên gia đánh giá cao hơn tới 40% so với nhóm không sử dụng. Tương tự, nghiên cứu của MIT cũng chỉ ra việc dùng ChatGPT giúp tăng 37% năng suất trong các tác vụ viết và phân tích tài liệu chuyên môn.
Cuộc sống có hàng vạn bài toán cần con người giải quyết, cũ có, mới có. Có những bài toán rất cũ nhưng phải tìm cách giải mới, có những bài toán rất mới và cần nghĩ ra cách giải chưa từng có… AI đặc biệt hữu dụng trong tương tác với con người để đồng tạo sinh (co-creation) ra những giải pháp này.
Ví dụ minh họa:
Với bài toán cũ, cách giải mới: Lấy ví dụ trong quản trị vận hành sinh học hay nông nghiệp. Thay vì cách làm truyền thống dựa vào kinh nghiệm để rải hóa chất đại trà, một nhà quản lý có thể tương tác với AI để phân tích chéo dữ liệu thời tiết, vòng đời sâu bệnh và đề xuất phác đồ sử dụng các chế phẩm sinh học (như Chitosan hay Saponin) một cách cực kỳ chuẩn xác, giúp tối ưu chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững.
Với bài toán mới, cách giải chưa từng có: Việc thiết kế các mô hình “Well-being Marketing” (Tiếp thị vì sức khỏe thể chất/tinh thần) trong kỷ nguyên người tiêu dùng cạn kiệt sự chú ý. AI lúc này đóng vai trò như một “đối tác phản biện” (sparring partner), hỗ trợ nhà thiết kế kinh doanh tổng hợp hàng triệu điểm dữ liệu hành vi để vẽ ra những chân dung tâm lý phức tạp nhất, từ đó đồng tạo sinh ra các điểm chạm trải nghiệm hoàn toàn mới mà tư duy tuyến tính của não người khó có thể tự nghĩ ra trong thời gian ngắn.
Nên xem AI là một cộng sự, một trợ lý, một người bạn đồng hành trong công việc, đặc biệt là với người chuẩn bị đi làm, đang đi làm và muốn củng cố vị trí trong công việc. Đó là một trợ thủ đắc lực hơn bất cứ trợ thủ nào mà bạn có thể thuê được. Đưa AI vào môi trường đại học chính là cách giáo dục khôn ngoan nhất để biến việc quản trị và học tập thành một nghệ thuật thiết kế thực thụ.
Chúc thành công.
P/S: Một năm tôi đã thay đổi hoàn toàn cách dạy từ đại học đến cao học với sự tham gia của AI trong mọi môn học mà tôi phụ trách. Phản hồi của học viên nói chung là khá tích cực.